φύλο ἄδηλο

Ἡ ὁμοφυλοφιλικὴ ποίηση δὲν ἔχει ἐλπίδες στὴν Ἑλλάδα. Ξέρω, φαίνεται ἀστεῖο ὅτι ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα στὴ χώρα τῆς Σαπφοῦς καὶ τοῦ Καβάφη, ἀλλὰ εἶναι ἀληθινό – τόσο ἀληθινὸ ὅσο ἀναληθὴς εἶναι ἡ ποίηση τοῦ συρμοῦ.

 

Φυσικά, τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ὁμοφυλόφιλη ἐπιθυμία δὲν ἐκφράζεται, ἢ δὲν ἐκφράζεται σαφῶς, στὴν ποίηση τοῦ συρμοῦ δὲν σημαίνει ὅτι δὲν ὑπάρχει: ἀσφαλῶς ὑπάρχουν ὁμοφυλόφιλοι ποιητὲς καὶ ὁμοφυλόφιλες ποιήτριες, ἁπλῶς ἡ ἐπιθυμία τους εἴτε ἀποφεύγει νὰ ἐκφρασθεῖ ποιητικὰ εἴτε ἐκφράζεται τόσο ὑπαινικτικά, ὥστε ἀκόμη καὶ στὴν ἐποχὴ τοῦ Καβάφη καὶ τοῦ Wilde, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ θεωρεῖτο, τὸ λιγότερο, ἄτολμο.

 

Ἀκόμη καὶ σὲ ἐρωτικὰ ποιήματα ἀνθρώπων ποὺ ἀγαποῦν ὁμοφύλους δὲν ἐντοπίζει κανεὶς παρὰ σὲ πολὺ λίγες, σπάνιες περιπτώσεις, δηλώσεις τοῦ φύλου τοῦ ἀντικειμένου τοῦ πόθου˙ οἱ δηλώσεις αὐτὲς ἔρχονται μάλιστα, συνήθως, στὰ «ὕστερα» ποιήματα τῶν ὁμοφυλόφιλων ποιητῶν, ἀφοῦ πρῶτα ἔχουν καταφέρει δηλαδὴ νὰ καθιερωθοῦν ἀποσιωπώντας καὶ ψευδόμενοι. Στὶς συντριπτικὰ περισσότερες περιπτώσεις, πάντως, ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν καθιέρωση, τὸ φύλο παραμένει ἄδηλο καὶ ἐπιστρατεύονται ὅλοι οἱ τρόποι τῆς συντακτικῆς καὶ σημασιολογικῆς ἀσάφειας ἀκριβῶς γιὰ νὰ μὴν ἀποκαλυφθεῖ: ἔντεχνη (καὶ ἐνίοτε κακότεχνη) ἀποφυγὴ ἐπιθέτων ποὺ θὰ ὤφειλαν νὰ εἶναι ἀρσενικὰ ἢ θηλυκά, χρήση τοῦ δεύτερου προσώπου ὥστε νὰ μὴν χρειαστοῦν προδοτικὲς τριτοπρόσωπες ἀντωνυμίες, περιορισμένες ἢ ἀνύπαρκτες ἀναφορὲς στὸ σῶμα καὶ στὰ μέλη του, ἀποφυγὴ περιγραφῆς τοῦ ἀντικειμένου τοῦ πόθου, ὑπερβολικὴ χρήση τῆς ἀφαίρεσης καὶ τῆς γενίκευσης.

 

Νὰ σημειώσω ἐδῶ ὅτι ἡ ἀπόκρυψη αὐτὴ δὲν ὑπηρετεῖ καμμιὰ αἰσθητικὴ ἢ ποιητικὴ ἀντίληψη. Δὲν πρόκειται γιὰ τὸ εἶδος τῆς ἀπόκρυψης ποὺ κλείνει τὸ μάτι στὸν ἀναγνώστη, τὴν ὁποία ἀξιοποιεῖ ποιητικά, ἂς ποῦμε, ὁ Καβάφης (σὲ ἄλλες ἐποχές, μὲ ἄλλα ἤθη), διότι ὁ Καβάφης, κινούμενος ἀσφαλῶς σὲ ἕνα περιβάλλον πολὺ λιγότερο ἀνεκτικό, κατάφερε τὴν  ἀπόκρυψη (ποὺ πάντως ἦταν πολὺ λιγότερο ἐνοχικὴ) νὰ τὴν μετατρέψει σὲ ἀφόρητη ποιητικὴ ἔνταση, ὅπως ἔχει δείξει ἤδη ἀπὸ τὸ 1983 ὁ σπουδαῖος Νίκος Φωκᾶς.

 

Ἡ ἀπόκρυψη, ὅμως, στὰ ἐρωτικὰ ποιήματα τῶν σύγχρονων ὁμοφυλόφιλων ποιητῶν καὶ ποιητριῶν ποὺ φιλοδοξοῦν (καὶ συχνότατα καταφέρνουν) νὰ ἐνταχθοῦν στὸν κανόνα τοῦ ἐγχώριου λογοτεχνικοῦ main stream δὲν ἀποτελεῖ αἰσθητικὴ ἐπιλογή, ἀλλὰ (ἂς τὸ θέσω εὐγενικὰ) προγραμματικὴ ἠθικὴ ὑποχώρηση. Ὁ ἔρωτας στὰ δῆθεν ἐρωτικὰ αὐτὰ ποιήματα καταντᾶ ἄνευρος καὶ ἄφυλος, ἐνῶ ἡ ὑπερφίαλη ἔκφραση καλύπτει τὴν ἀναλήθεια τοῦ ποιήματος.

 

Καὶ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, καὶ δὲν ἦταν ποτέ, ὅτι δὲν γράφονται ὁμοφυλοφιλικὰ ποιήματα. Τὸ ζήτημα εἶναι πὼς ἡ ποίηση γράφεται μὲ κριτήριο τὴν δεκτικότητα τῆς λογοτεχνικῆς ἀγορᾶς: οἱ ἐπίδοξοι ποιητὲς προφανῶς ἔχουν κάνει τὴ σχετικὴ ἔρευνα τῆς λογοτεχνικῆς ἀγορᾶς καὶ ἔχουν καταλήξει ὅτι τὸ τίμημα τῆς ἀποδοχῆς εἶναι ἡ ἀναλήθεια, ἡ ἐπὶ παραγγελία στιχοπλοκία. Στὸν ἀπολιθωμένο λογοτεχνικὸ χῶρο ὅπου κινοῦνται, ὑπάρχει σαφῶς ἀπαγορευμένη θεματολογία: ὁ «ὐπερβολικὸς» ὁμοερωτισμὸς προφανῶς ἀπαγορεύεται, τοὐλάχιστον πρὸ τῆς καθιερώσεως˙ καὶ ἡ κάθε ποιήτρια ἐπιτρέπεται νὰ κάνει ὅ,τι θέλει στὸ κρεββάτι της, ἀλλὰ στὰ ποιήματά της ὀφείλει «νὰ μὴν προκαλεῖ». Εἰδάλλως, θὰ ἐξοστρακιστεῖ στὰ χαντάκια τοῦ περιθωρίου, κι ἂν εἶναι τυχερὴ ἴσως βρεῖ ἕνα κάποιο κοινὸ στὸ ἰλλουστρασιὸν χιπστεριό, ἀλλὰ πάντως ἀπὸ τὸν λογοτεχνικὸ κανόνα θὰ παραμείνει ἀποκλεισμένη.

 

[πρωτοδημοσιεύθηκε στὴ bibliothèque]

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

Αὐτὸς ὁ ἱστότοπος χρησιμοποιεῖ τὸ Akismet γιὰ νὰ μειώσει τὰ ἀνεπιθύμητα μηνύματα. Μάθετε τί συμβαίνει μὲ τὰ δεδομένα τῶν σχολίων σας.